„Bele noći“, Fjodora Mihajloviča Dostojevskog; produkcija: Nikšićko pozorište; dramatizacija i režija: Ana Đorđević.
Piše: Slavojka Marojević
Aristotelovu tezu da odličan dramski tekst (književni predložak) predstavlja „arhitentonski plan bez kojeg se ne može podići stabilna i umjetnički vrijedna pozorišna građevina“, potvrdile su Bele noći, Fjodora Mihajloviča Dostojevskog – novo producentsko djelo Nikšićkog pozorišta, u dramatizaciji i režiji Ane Đorđević. Ovaj poznati „biser literature“ svjetske književnosti sa podnaslovom Sentimentalni roman, u inscenaciji dramaturškinje i rediteljke Đorđević, izlazi iz okvira melodrame i sa umjetničkim pristupom visokih dometa u dramatizaciji i režiji, potvrđuje da Bele noći nijesu samo ljubavna priča između muškarca i žene, već su potraga za smislom postojanja, za konačnim prepoznavanjem „lica u lice“ i suštinskim otkrivanjem najdubljih tajni o smislu postojanja čovjeka, ali i „identiteta sopstvene ličnosti“.
Te motivske odrednice, dramaturškinji su bile inspiracija za sopstveno autorsko pero, koje je u „konačnici“ lišeno klasične dramatizacije i pisano je „rame uz rame sa omiljenim piscem.“ To je rezultiralo slojevitim dramaturškim konceptom, koji predstavlja čvrstu poveznicu teksta iz epohe Dostojevskog sa tjeskobnim vremenom današnjice, koji će se, uprkos svim površnostima, morati osloniti na svjetlost iskrene ljubavi kao jedinog spasa u beznađu.
Uz takav spisateljski pristup, „nakalemila“ se minuciozna i senzibilna režija, koja na scenu uvjerljivo donosi filozofiju Dostojevskog, njegovo dijalektičko polemisanje sa sobom i preispitivanje „najdublje i najkomplikovanije teme koje se tiču ljudske egzistencije u cjelini, a posebno o njegovom smislu.“ Iz te odrednice, ističe dramaturškinja i rediteljka Đorđević, ova predstava je, između ostalog, posvećena pitanjima: „Zbog čega treba da se borimo da preživimo? Šta je to zbog čega život vrijedi čuvati?“
To je ono što ovo djelo čini posebnim – aktuelnim i univerzalnim. Đorđević se ne samo kao dramaturškinja, već i kao rediteljka, ne udaljava od vremena i motiva ruskog klasika. Njen rediteljski rukopis vidljiv je u svakoj sceni, posebno u činovima, koji fragmentarno grade priču sa krajem o „čitavom minitu blaženstva“ koji nije mali, „makar i za cio život“. Rediteljka, hirurški precizno, nagovještava tok radnje, ostavljajući gledaoca „prikovanog“ za scenu, za svaki pokret, a nadasve interpretirani dijalog i monolog. Dopisani i domaštani likovi (Motja, Fjokla) u iznijansiranoj režiji daju poseban umjetnički „šmek“ cijeloj drami. Tu je i scenski nevidljiv, a upečatljivo prisutan lik Nastjenkine bake, koja mrsi konce srcu i emocijama.
Da nikšićke Bele noći donose rapsodiju umjetnički boja vidljivo je iz raskošnih kostima Jelene Stokuće i višeznačne scenografije Vesne Sušić. Originalnost kostima Stokuće, dizajnom i bojama, ne samo da nas vraća u 19. vijek, već radnju drame oplemenjuju do najtanjeg poruba ili vrpce, koje „otkrivaju“ simboliku djela. Scenografkinja Sušić je autorskim likovnim rješenjima nadogradila priču do tog nivoa da publika u pojednim scenama, može sebe zamisliti u prelijepim bijelim peterburškim noćima, upakovanim u srce koje simbolizuje ljubav.
Upravo to srce, slikarki (dizajnerki) Sušić bilo je motiv da odradi višeznačni plakat komada, na kojem u bijeloj pozadini dominira to vitalno ljudsko bilo. Ono je dizajnirano u simboličnoj – crvenoj boji i zavezano je mekanom trakom u mašnu, koja se može i odvezati, što je „zgodna analogija“ sa dramskom „ljubavnom igrom“, uprkos prikačenoj zihernadli Nastjenkine bake. Likovno i dizanjerski ovako osmišljen plakat ne otkriva priču na „prvo gledanje“, već traži da se oko zadrži na njemu samom.
Da su Bele noći scenski zaokružena i kompaktna umjetnička cjelina, pobrinula se dr Dijana Marojević koja je osluškujući rediteljsko „čitanje“ teksta, likova i njihovih odnosa, kao i dinamičnost scena, znalačkim impulsom osmislila i oblikovala glumački govor do filigranskog savršenstva. U jasnom i tačnom scenskom govoru, caruje raznolik unutrašnji svijet likova drame, kroz svaku, pojedinačnu izgovorenu riječ, koja ima ima svoje mjesto.
U autorski vješto upakovanom djelu, na sceni uvjerljivo „plivaju“ glumci: Stevan Vuković (Sanjar), MartaŠćekić (Nastjenka), Vuk Vučinić (Stanar), Milica Kekić (Motja) i Mina Mićović (Fjokla). Taj mladi, dobro odabrani ansambl, senzibilnom estetikom glume, publiku upoznaje sa likovima i cijelu priču sa lakoćom prebacuje „preko rampe“ ili „crvene niti“, što se rijetko dešava na premijerama i prvim – repriznim igranjima. Umješnost i umjeće ovih darovitih umjetnika nije samo obećavajući za dug scenski život Belih noći, već i za pozorišnu i filmsku produkciju u Crnoj Gori i zemljama regiona.
Za kraj ove novinarske kritike, nije naodmet napomeuti da je cijeli proces bio budnim okom izvršne producentice Milice Burić, kao i prateće ekipe umjetničkog sektora: Rade Mijušković (suflerka), Ranke Popović (inspicijentica), Milice Barović i Danijele Stamatović (šminka/ frizura). Da sve na sceni teče po planu brine se uigrana tehnička ekipa na čelu sa Veljkom Dendićem: Bojan Bojanić (svjetlo), Zdravko Rosandić (ton), Slavica Krivokapić i Silva Gojković (garderoba), Boris Radojičić (rekvizita) i scenski radnici – Ognjen Nerić i Nikola Perović.